<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"Ilustracja\"](\"https:\/\/lh4.googleusercontent.com\/6zsw2dVJ1Jn6fyDi0QFEakT5ENDmVMuwfup6xLjSrBTelerv50rqiAWWDzUkHMBshw8VwP4QUFYD99Rx99-hVvlar778APVg8K1yw-yfz4duC-xUNE_F8z17xhVfHLeki-NKuZvq4z8faBACqQ\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
\u201eKoniec antropocenu? Nadzieje posthumanizmu\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Streszczenie: Tez\u0105 wyst\u0105pienia jest przekonanie, \u017ce mamy dzi\u015b do czynienia z wielk\u0105 rewolucj\u0105 w postrzeganiu \u015bwiata, samych siebie oraz naszych wsp\u00f3lnot. Mo\u017ce nie \u017cegnamy antropocenu, ale \u2013 teoretycznie \u2013 musimy przygotowa\u0107 pole dla takiego \u015bwiatopogl\u0105du i sposob\u00f3w dzia\u0142ania, kt\u00f3re dekomponuj\u0105c tradycyjny antropocentryczny humanizm pozwol\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatem, chroni\u0105c nasz\u0105 z nim wsp\u00f3lnot\u0119.<\/p>\n\n\n \u201eEkowerwa i spo\u0142eczne punkty prze\u0142omowe. Jak podsyca\u0107 entuzjazm do zielonych \u0142ad\u00f3w w epoce remilitaryzacji i marazmu?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n W kontek\u015bcie problem\u00f3w marazmu i wyparcia wobec wyzwa\u0144 \u015brodowiskowych XXI wieku naszym punktem wyj\u015bcia b\u0119dzie analiza traumy eko-niepokoju oraz przepoczwarzonego denializmu (fatalizm klimatyczny, prowzrostowe\/urojone plany awaryjne, spychologia oraz retoryka hipokryzji). Nast\u0119pnie zajmiemy si\u0119 tym, w jaki spos\u00f3b skutecznie prowadzi\u0107 edukacj\u0119 i debat\u0119 klimatyczn\u0105 tak, by nie pozwoli\u0107 na bagatelizacj\u0119 wyzwa\u0144 planetarnych wobec wyzwa\u0144 wojny, ale i nie parali\u017cowa\u0107. Wreszcie, w obliczu kompromitacji putinowskiego systemu paliw kopalnych i nier\u00f3wno\u015bci b\u0119dziemy szuka\u0107 mo\u017cliwych spo\u0142ecznych tipping points<\/em> \u2013 punkt\u00f3w prze\u0142omowych, kt\u00f3re mog\u0142yby zwiastowa\u0107 kulturow\u0105 i proplanetarn\u0105 transformacj\u0119. B\u0119dzie si\u0119 ona zasadza\u0142a na wystudzaniu wzrostu gospodarczego i konsumpcji w krajach rozwini\u0119tych, a tak\u017ce na ekowerwie \u2013 atrakcyjnej kontrofercie budowania eko-bezpiecze\u0144stwa, odporno\u015bci socjalnej, spo\u0142ecze\u0144stwa postpracy i czasu wolnego.<\/p>\n\n\n\n \u201eLasy Orfeusza. Zarys lektury EKOlogicznej\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si\u0119gaj\u0105c po teksty poet\u00f3w i filozof\u00f3w, chcemy m\u00f3wi\u0107 o ekologii lektury jako o pewnym zamierzeniu filologicznym, przy czym rozumiemy filologi\u0119 jako studium wysi\u0142k\u00f3w przedsi\u0119wzi\u0119tych przez cz\u0142owieka, by zrozumie\u0107 \u015bwiat i siebie i da\u0107 wyraz temu\u017c rozumieniu. M\u00f3wimy o \u201eekologii\u201d nie tylko po to, by zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na natur\u0119, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce troska o ni\u0105 jest zasadniczym sposobem korygowania naszych uroszcze\u0144 i uratowania tym samym POWAGI \u017bYCIA. Ekologia jest dzisiaj (a) warunkiem prze\u017cycia oraz (b) wymaga od nas zmiany stosunku do \u017cycia i traktowania go z ca\u0142\u0105 powag\u0105. Dotychczasowe programy \u017cycia w kulturze Zachodu by\u0142y zdecydowanie bardziej EGOlogiczne, ni\u017c EKOlogiczne. Celowa\u0142y w dostarczenie coraz wi\u0119kszego stopnia satysfakcji indywiduom korzystaj\u0105cym z tzw. \u201epost\u0119pu\u201d.<\/p>\n\n\n\n Lektura EKOlogiczna dotyczy wi\u0119c sposobu pojmowania \u201eja\u201d. Teraz, niejako zanurzone w tek\u015bcie, zostaje ono odsuni\u0119te na plan dalszy, \u201ezaczytane\u201d, co nie oznacza unieruchomione. Przeciwnie \u2013 wraca do \u015bwiata ze zdwojon\u0105 energi\u0105, kt\u00f3ra teraz zostaje inaczej ukierunkowana: nie s\u0142u\u017cy ju\u017c wy\u0142\u0105cznie \u201eja\u201d czytaj\u0105cego, bowiem to \u201eja\u201d – \u201ezaczytane\u201d i przeprowadzone przez lasy fikcji i s\u0142\u00f3w \u2013 wynurza si\u0119 po drugiej stronie odmienione, przetworzone. Jest nie tylko \u201eza-czytane\u201d, ale przede wszystkim \u201eprze-czytane\u201d, prze-mienione, i dopiero takie mo\u017ce przyst\u0105pi\u0107 do dzia\u0142ania w \u015bwiecie. Bez tej fazy \u201eja\u201d b\u0119dzie jedynie st\u0105pa\u0107 dobrze wydeptanymi \u015bcie\u017ckami, powtarza\u0107, na\u015bladowa\u0107, od-twarza\u0107, czyli dzia\u0142a\u0107 \u201ebez twarzy\u201d jako anonimowy sk\u0142adnik wielkiej maszyny. Powracamy do \u015bwiata, by go zmienia\u0107 przeszed\u0142szy faz\u0119 za-czytania i prze-czytania.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Referaty<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Sesja Na Ziemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n dr hab. Justyna Tymieniecka-Suchanek, prof. U\u015a<\/p>\n\n\n\n \u201eZwierz\u0119 jako istota poznaj\u0105ca, prze\u017cywaj\u0105ca i dzia\u0142aj\u0105ca, czyli raz jeszcze o podmiotowo\u015bci\u201d<\/p>\n\n\n\n W referacie zamierzam przypomnie\u0107 wprowadzon\u0105 przeze mnie w publikacji z 2005 roku (Zwierz\u0119 jako podmiot. Pr\u00f3ba rekonesansu badawczego z om\u00f3wieniem \u201eLwa \u015bwi\u0119tego Hieronima\u201d Zofii Kossak<\/em>) filozoficzn\u0105 definicj\u0119 podmiotu pozaludzkiego. Rozwa\u017cania o podmiotowo\u015bci zwierz\u0105t kontynuowa\u0142am w artykule opublikowanym w 2007 roku (Czy ko\u0144 ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, czyli \u201eSzmaragd\u201d Aleksandra Kuprina<\/em>). Celem mojego wyst\u0105pienia b\u0119dzie nie tylko przypomnienie tej definicji, ale r\u00f3wnie\u017c om\u00f3wienie jej w nieco szerszym aspekcie oraz nowej filozoficznej i literaturoznawczej ods\u0142onie z odniesieniem m.in. do utworu Josifa Brodskiego Post aetatem nostram<\/em> z 1970 roku. <\/p>\n\n\n\n dr hab. Anita Jarzyna, prof. U\u0141<\/p>\n\n\n\n \u201eKonstruowanie nieludzkiej niepe\u0142nosprawno\u015bci\u201d<\/p>\n\n\n\n Punktem wyj\u015bcia mojego wyst\u0105pienia zamierzam uczyni\u0107 rozpoznania Sunaury Taylor przedstawione w ksi\u0105\u017cce Bydl\u0119ce brzemi\u0119<\/em>. Wyzwolenie ludzi z niepe\u0142nosprawno\u015bciami i zwierz\u0105t \u2013 kre\u015bl\u0105c przekonuj\u0105co perspektywy przenikania si\u0119 krytyki antropocentryzmu z krytyk\u0105 ableizmu, autorka dowodzi, \u017ce zwierz\u0119ta do\u015bwiadczaj\u0105 dyskryminacji analogicznej do tej, jaka spotyka osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bci. W swoich rozwa\u017caniach chc\u0119 dokona\u0107 przegl\u0105du zjawisk, praktyk dyskursywnych oraz strategii narracyjnych, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do podtrzymania takiej pozycji zwierz\u0105t, a kt\u00f3re nierzadko pozoruj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do nurt\u00f3w emancypacyjnych, deklaruj\u0105 trosk\u0119 o pozaludzkie gatunki, ostatecznie prowadz\u0105 jednak do (nie\u015bwiadomych?) nadu\u017cy\u0107 wobec nich, umacniaj\u0105 hierarchiczne relacje. Proponowane uj\u0119cie obejmuje takie problemy jak nadu\u017cycia wizerunku, funkcjonowanie kategorii, kt\u00f3re niezniuansowane mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do wt\u00f3rnej normatywizacji, a w konsekwencji wyklucze\u0144 b\u0105d\u017a uprzywilejowywania wybranych jednostek (m.in. op\u00f3r czy sprawczo\u015b\u0107), zajmowa\u0107 mnie b\u0119d\u0105 r\u00f3wnie\u017c przedstawienia cierpienia zwierz\u0105t prowadz\u0105ce do ich wiktymizacji, cz\u0119sto osuwaj\u0105ce si\u0119 przy tym w kicz (najbardziej wyrazistym przyk\u0142adem, kt\u00f3remu planuj\u0119 si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owiej przyjrze\u0107, jest tom wierszy Anny Augustyniak Mi\u0119dzy nami zwierz\u0119tami<\/em>). Interesuje mnie wi\u0119c wielokszta\u0142tne zjawisko wytwarzania ableizmu, po\u015bwiadczaj\u0105ce potrzeb\u0119 prowadzenia ustawicznej meta-auto-krytycznej refleksji w obr\u0119bie studi\u00f3w nieantropocentrycznych i ich j\u0119zyka.<\/p>\n\n\n\n mgr Krzysztof Ma\u0142ek (U\u015a)<\/p>\n\n\n\n \u201eZwierz\u0119ca eseistyka Tatiany Goriczewej. Bestiariusz czy hagiografia?\u201d<\/p>\n\n\n\n Zwierz\u0119ta w hagiografiach chrze\u015bcija\u0144skich zar\u00f3wno wschodnich, jak i zachodnich, ciesz\u0105 si\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 estym\u0105. W zwi\u0105zku z tym celem wyst\u0105pienia b\u0119dzie analiza prezentacji istot pozaludzkich w eseistyce Tatiany Goriczewej. Uwzgl\u0119dni\u0119 tutaj m.in. refleksj\u0119 filozoficzno-teologiczn\u0105 i hagiograficzn\u0105 zaproponowan\u0105 przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 prawos\u0142awn\u0105 filozofk\u0119 i teolo\u017ck\u0119. W referacie postawi\u0119 nast\u0119puj\u0105ce pytania: Czy zwierz\u0119ta posiadaj\u0105 status samodzielnego bytu w my\u015bli Goriczewej? Czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o \u015bwi\u0119to\u015bci zwierz\u0105t? Czy opisy zachowania zwierz\u0105t zaprezentowane w hagiografiach zgadzaj\u0105 si\u0119 z ich behawiorem opisywanym przez biolog\u00f3w\/zoolog\u00f3w\/etolog\u00f3w? Przeprowadzona analiza pozwoli wst\u0119pne rozstrzygni\u0119cie hipotezy postawionej w tytule wyst\u0105pienia. Przeprowadzone studia mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 przyczynkiem do pog\u0142\u0119biania tego zagadnienia w kolejnych moich rozwa\u017caniach, a potem w publikacjach.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Sesja w Ziemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n dr hab. Marta Tomczok, prof. U\u015a \u201eW\u0119giel przysz\u0142o\u015bci. Artystyczno-spo\u0142eczne praktyki upami\u0119tniania pomnik\u00f3w ostatniej tony\u201d<\/p>\n\n\n\n Nowe relacje z w\u0119glem, zawi\u0105zywane przez ludzi i nieludzi w okresie dekarbonizacji \u015al\u0105ska, skutkuj\u0105 przekszta\u0142caniem otoczenia i nadawaniem mu nowych r\u00f3l oraz znacze\u0144. Cz\u0119\u015bci\u0105 tego otoczenia s\u0105 istniej\u0105ce od dawna obiekty zwi\u0105zane z w\u0119glem, takie jak wolno stoj\u0105ce w centrach miast wagoniki z tzw. ostatni\u0105 ton\u0105, upami\u0119tniaj\u0105ce likwidacj\u0119 kopalni. W referacie om\u00f3wi\u0119 histori\u0119 wybranych wagonik\u00f3w i mo\u017cliwo\u015bci przekszta\u0142cenia ich w pomniki w\u0119glowe, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce by\u0107 zapewnienie ludziom kontaktu z \u201ewolnym\u201d, nieuprzemys\u0142owionym, oddanym przyrodzie w\u0119glem, zwi\u0105zanym ze specyfik\u0105 geologiczn\u0105 miejsca jego wydobycia (histori\u0105 ziemi i jej zasob\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n dr Weronika Siupka (ASP Katowice)<\/p>\n\n\n\n \u201eAuto-da-f\u00e9\u201d<\/p>\n\n\n\n Niesko\u0144czenie wiele razy wpisujemy w r\u00f3\u017cne dokumenty dat\u0119 oraz miejscowo\u015b\u0107 urodzenia. Powy\u017csze dane nas okre\u015blaj\u0105, klasyfikuj\u0105 w okre\u015blonym czasie oraz lokalizacji. Skrawek ziemi daje nam krajobraz, mow\u0119, obraz. Obdarza nas zapachem, architektur\u0105, kamieniem, lasem. Nasze bycie tu i teraz odbywa si\u0119 przy rzeczach. Architektura spaja i przyznaje nam przestrze\u0144 \u017cyciow\u0105, kt\u00f3ra wyznacza punkty blisko\u015bci i oddalenia. Architektura ustanawia miejsce. To, co empiryczne, spotyka si\u0119 z tym, co egzystencjalne. W tym kontek\u015bcie architektura staje si\u0119 dla mnie czynnikiem i pretekstem do podj\u0119cia dzia\u0142ania w duchu odpowiedzialno\u015bci za miejsce. Jest pr\u00f3b\u0105 odnajdywania element\u00f3w to\u017csamych z osobistym odczuciem, kt\u00f3remu towarzyszy ch\u0119\u0107 okre\u015blenia, zrozumienia swojej przynale\u017cno\u015bci lub nie przynale\u017cno\u015bci do \u015bwiata \u2013 miejsca. Przejawem aktywno\u015bci \u201ebycia\u201d w danym miejscu jest sztuka, daj\u0105ca platform\u0119 do osobistej wypowiedzi, kt\u00f3ra \u2013 czy tego jeste\u015bmy \u015bwiadomi, czy nie \u2013 zawsze jest zaj\u0119ciem stanowiska wobec tera\u017aniejszo\u015bci. Moim zdaniem miasto wp\u0142ywa na sztuk\u0119 i vice versa<\/em>. Poprzez nasze dzia\u0142ania zostawiamy swoje \u015blady w obszarze miejsca i zarazem odkrywamy inne, pozostawione przez naszych antenat\u00f3w. Buduje si\u0119 wyj\u0105tkowy palimpsest w domenie kultury. To do\u015bwiadczenie zaskakuje oraz zadziwia, a jednocze\u015bnie upewnia nas w przekonaniu o wewn\u0119trznym, duchowym potencjale, kt\u00f3ry pozwala trwa\u0107 \u201emiejscu\u201d przy nadziei bycia u\u017cytecznym. Odkrywanie pi\u0119kna w naszej codzienno\u015bci jest r\u00f3wnoznaczne z poszukiwaniem domu. Przedmioty, dzie\u0142a sztuki i architektura towarzysz\u0105 nam w konstytuowaniu naszego miejsca w tera\u017aniejszo\u015bci. Tworz\u0105c zon\u0119 \u2013 obszar nieobcy. Ka\u017cdy z nas buduje w my\u015blach osobisty wizerunek miasta. Dla mnie jest on przede wszystkim obrazem cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Nowe narracje i nowe filozofie<\/strong><\/p>\n\n\n\n dr Monika Rogowska-Stangret (UwB)<\/p>\n\n\n\n Opowiedzie\u0107 \u015bwiat inaczej. O relacyjnych narracjach w czasach \u201eantropocenu\u201d.<\/p>\n\n\n\n Antropocen (wraz-z jego rozmaitymi wcieleniami i krytycznymi odniesieniami do samej nazwy) wystawia na pr\u00f3b\u0119 \u201enasze\u201d sposoby my\u015blenia i opowiadania o \u201ecz\u0142owieku\u201d, o \u015bwiecie i o ich wzajemnych relacjach. Humanistyka odpowiadaj\u0105c na to wyzwanie poszukuje nowych j\u0119zyk\u00f3w, eksperymentuje z rozmaitymi podej\u015bciami, zastanawia si\u0119, jak my\u015ble\u0107 inaczej i jak opowiada\u0107 sobie \u015bwiat i siebie samych inaczej. Jedn\u0105 z takich pr\u00f3b jest podej\u015bcie relacyjne, w kt\u00f3rym odchodzi si\u0119 od uchwytywania autonomicznych, samowystarczalnych czy odseparowanych jednostek takich jak \u201ecz\u0142owiek\u201d, \u201ezwierz\u0119\u201d, \u201ero\u015blina\u201d, \u201enatura\u201d, \u201ekultura\u201d, a daje prymat relacji uchwytuj\u0105c wzajemne uwik\u0142anie tych ludzko-nie-ludzkich kategorii. Uwidacznia si\u0119 ono cho\u0107by w rozmaitych stanowiskach formu\u0142owanych w ramach krytycznego posthumanizmu (lub nowych materializm\u00f3w) jak np. sympojeza Donny Haraway, transkorporealizm Stacy Alaimo, \u201ekrn\u0105brne kraw\u0119dzie\u201d Anny Tsing czy sprawczy realizm Karen Barad. Tropem tym idzie tak\u017ce autorka proponuj\u0105c kategori\u0119 \u201ebycia ze \u015bwiata\u201d do relacyjnego opisania ludzko-nie-ludzkich relacji. <\/p>\n\n\n\n W wyst\u0105pieniu chcia\u0142abym zastanowi\u0107 si\u0119, jakie mog\u0142oby by\u0107 owo my\u015blenie inaczej w relacyjnym paradygmacie. Jak pisa\u0142 Jason W. Moore \u201e[d]o nowego my\u015blenia dochodzi si\u0119, stawiaj\u0105c wiele niepewnych krok\u00f3w\u201d. Pod\u0105\u017caj\u0105c tym tropem chcia\u0142abym zaproponowa\u0107 trzy kroki charakteryzuj\u0105ce nowe, relacyjne my\u015blenie. S\u0105 to: czerpanie inspiracji, j\u0119zyk\u00f3w i narracji z nauk przyrodniczych (w szczeg\u00f3lno\u015bci epigenetyki, bada\u0144 nad zwierz\u0119tami i ro\u015blinami oraz fizyki kwantowej), my\u015blenie mi\u0119dzyskalowe (cross-scale), kt\u00f3re chce opowiada\u0107 o antropocenie nie wy\u0142\u0105cznie z lotu ptaka, lecz tak\u017ce przez pryzmat usytuowanych opowie\u015bci o ludzko-nie-ludzkich wi\u0119ziach i roz\/\u0142\u0105czeniach oraz pr\u00f3ba stworzenia innej narracji o \u201ecz\u0142owieku\u201d, kt\u00f3ra uchwyci to, co ludzkie w spleceniu z nie-ludzkim, odchodz\u0105c od przedstawiania \u201ecz\u0142owieka\u201d jako b\u0105d\u017a to zbawiciela, b\u0105d\u017a to truciciela. <\/p>\n\n\n\n dr Patryk Szaj, (UP w Krakowie) <\/p>\n\n\n\n \u201eJ\u0119zyki antropocenu we wsp\u00f3\u0142czesnej poezji polskiej\u201d<\/p>\n\n\n\n Podczas wyst\u0105pienia spr\u00f3buj\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie, co to znaczy \u201emy\u015ble\u0107 inaczej (poetycko)\u201d w czasach antropocenu i jak wsp\u00f3\u0142czesna poezja polska projektuje wyj\u015bcia z marazmu epoki cz\u0142owieka. Postaram si\u0119 pokaza\u0107, jak dokonuj\u0105ce si\u0119 w antropocenie \u201ezerwanie systemowe\u201d komplikuje znane rozpoznanie Lawrence\u2019a Buella, zgodnie z kt\u00f3rym \u201ekryzys ekologiczny to tak\u017ce kryzys wyobra\u017ani\u201d. Wykorzystam tu przede wszystkim koncepcje dwojga ekokrytyk\u00f3w mierz\u0105cych si\u0119 z teoretycznymi wyzwaniami antropocenu: Lynn Keller oraz Timothy\u2019ego Clarka. <\/p>\n\n\n\n W cz\u0119\u015bci interpretacyjnej przedstawi\u0119 og\u00f3ln\u0105 charakterystyk\u0119 najwa\u017cniejszych nurt\u00f3w polskiej poezji samo\u015bwiadomego antropocenu. Wst\u0119pnie wyr\u00f3\u017cni\u0119 nast\u0119puj\u0105ce nurty: poezja ciemnoekologiczna (m.in. Ma\u0142gorzata Lebda, Marcin Ostrychacz, Maciej Robert, Szymon Szwarc), poezja sympoietycznej materii (m.in. Urszula Zaj\u0105czkowska, Micha\u0142 Czaja), poezja posthumanistyczna (m.in. Kacper Bartczak, Rados\u0142aw Jurczak), poetycka krytyka kapita\u0142ocenu (m.in. Szczepan Kopyt, Konrad G\u00f3ra, Kira Pietrek, Tomasz B\u0105k), poezja etyki wsp\u00f3\u0142bycia (m.in. Julia Fiedorczuk, Ilona Witkowska, Anna Adamowicz), poezja dziwnego realizmu (Jakub Kornhauser).<\/p>\n\n\n\n Prezentacja b\u0119dzie mia\u0142a na celu pokazanie, \u017ce z jednej strony poezja \u017cywo reaguje na nowe narracje i filozofie antropocenu, z drugiej jednak \u2013 rozwija w\u0142asn\u0105, autonomiczn\u0105 praktyk\u0119 materialno-dyskursywn\u0105. Tym samym wykracza poza prosty paradygmat reprezentacji, projektuj\u0105c inne \u201esztuki \u017cycia na zniszczonej planecie\u201d.<\/p>\n\n\n\n dr Anna Barcz (IBL PAN)<\/p>\n\n\n\n \u201eAkwakrytyka i nowe zapytanie o rzeki w antropocenie\u201d<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 ryzyko i wypadki powodzi sprawiaj\u0105, \u017ce w humanistyce w\u00f3d (blue humanities<\/em>) mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 badania akwakrytyczne ukierunkowane na lepsze poznanie i zrozumienie hydrologicznych aktor\u00f3w. Ich cz\u0119\u015bci\u0105 jest nowe zapytanie o rzeki, wynik\u0142e z przesuni\u0119\u0107 w obszarze samej ekokrytyki i intensyfikacj\u0105 bada\u0144 zwi\u0105zanych z tym, jak wytwarzana jest wiedza i kultury adaptacji, redefiniowane i przek\u0142adane jest do\u015bwiadczenie oraz historyczne relacje ludzi z wod\u0105. <\/p>\n\n\n\n Nieoczywiste poj\u0119cie rzeki stanowi doskona\u0142y przyk\u0142ad, jakiemu skomplikowaniu uleg\u0142o my\u015blenie o pozosta\u0142ej nam przyrodzie, a tak\u017ce o kryzysie ekologicznym (planetarnym), kt\u00f3ry jest kryzysem komunikacyjnym pomi\u0119dzy gatunkiem ludzkim a Ziemi\u0105. Wszystko to wymaga \u0142\u0105czenia kompetencji humanistycznych ze znajomo\u015bci\u0105 potamologii oraz heterogenicznego podej\u015bcia do wytwarzania wiedzy o antropocenie. Po\u017cytecznym zadaniem akwakrytyki mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c wydobywanie tych kontekst\u00f3w z dotychczasowych narracji i \u017ar\u00f3de\u0142 kulturowych, kt\u00f3re koncentruj\u0105 si\u0119 na m\u00f3wieniu o aktualnych zagro\u017ceniach i konfliktach; kt\u00f3re poszerzaj\u0105 humanistyczny dyskurs o problemy zwi\u0105zane z zasobami wody; przy jednoczesnym wykazywaniu niewsp\u00f3\u0142mierno\u015bci konwencjonalnej frazeologii, np. rzek uto\u017csamianych z granicami militarnymi czy politycznymi. Rzeki inspiruj\u0105 do nowych studi\u00f3w nad \u015brodowiskiem, technik\u0105 czy ludow\u0105 obrz\u0119dowo\u015bci\u0105, ale i do krytycznego namys\u0142u nad sposobami ich historycznej oraz upolitycznionej reprezentacji w \u017ar\u00f3d\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lnie w literaturze akwakrytyka odnajduje j\u0119zyk sojuszniczy, kt\u00f3ry rozpoznaje w rzekach \u017cywe przyrodniczo istoty oraz podmioty gro\u017ane i graniczne jak antropomorfizowany, ujawniaj\u0105cy si\u0119 podczas powodzi \u017cywio\u0142. Dzi\u0119ki nowym narracjom z perspektywy rzek jako aktor\u00f3w materialnych, a nie symbolicznych, dojrze\u0107 mo\u017cemy szkodliwe skutki ich ujarzmiania i denaturalizacji, oraz ich postnaturaln\u0105 kondycj\u0119 stanowi\u0105c\u0105 fundament negocjacji przestrzeni do \u017cycia i mow\u0119 artyku\u0142owan\u0105 przez susze i powodzie. <\/p>\n\n\n\n mgr Micha\u0142 Krot (UwB)<\/p>\n\n\n\n \u201e\u015awiat jako rozszerzenie podmiotu, czy przedmiot w \u015bwiecie przedmiot\u00f3w? Analiza por\u00f3wnawcza dw\u00f3ch przeciwstawnych strategii my\u015blenia o posthumanistycznym \u015bwiecie\u201d<\/p>\n\n\n\n Posthumanizm zrywa z tradycyjnym, antropocentrycznym my\u015bleniem na dwa sposoby. Pierwszy skupia si\u0119 na rozszerzonym, rozmytym w przestrzeni podmiocie, w domy\u015ble obarczonym kantowskim poczuciem odpowiedzialno\u015bci za liczne funkcje, jakie ma spe\u0142nia\u0107 w okupowanej przez siebie przestrzeni. Drugi spos\u00f3b rozszerza poj\u0119cie przedmiotu na wszystkie znalezione w materii byty. Takiemu podej\u015bciu odpowiada idea pozbycia si\u0119 hierarchicznych relacji w\u0142adzy, rzekomo stale obecnych w dychotomiach podmiot-przedmiot. Kt\u00f3ra z tych dr\u00f3g jest lepsza? Kt\u00f3ra odpowiada na wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata? Chcia\u0142bym po\u015bwi\u0119ci\u0107 moje wyst\u0105pienie tym i podobnym pytaniom.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Pawe\u0142 Tomczok, prof. U\u015a \u201eLiteratura wczesnego polskiego antropocenu\u201d<\/p>\n\n\n\n Kategoria wczesnego antropocenu odnosi si\u0119 do tzw. pierwszej fazy rewolucji przemys\u0142owej, kt\u00f3ra w przypadku Wielkiej Brytanii ogranicza si\u0119 datami 1780-1850. W przypadku innych kraj\u00f3w granic\u0119 wczesnego antropocenu trzeba jednak przesun\u0105\u0107 o kilka dekad. W referacie om\u00f3wione zostanie literatura dotycz\u0105cej Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego powsta\u0142a w ostatniej dekadzie XIX wieku jako przyk\u0142ad dyskursu industrialnego podkre\u015blaj\u0105cego zmiany \u015brodowiskowe, jakie zasz\u0142y we wspomnianym regionie w zwi\u0105zku z intensywnym rozwojem przemys\u0142u w dw\u00f3ch ostatnich dekadach XIX wieku. Zmiany \u015brodowiskowe w omawianych tekstach traktowane s\u0105 wed\u0142ug jednej z dw\u00f3ch strategii \u2013 pierwsza ukazuje obrazy apokaliptyczne i infernalne, druga za\u015b proponuje literack\u0105 hermeneutyk\u0119 \u017cycia w przestrzeni zdegradowanej. <\/p>\n\n\n\n prof. dr hab. Marek Oziewicz (University of Minnesota-Twin Cities, USA)<\/p>\n\n\n\n \u201cLiteratura jako technologia kszta\u0142towania ekocentrycznej przysz\u0142o\u015bci: Kr\u00f3tka refleksja o planetarianizmie, alternatywach dla ideologii ekstazy ko\u0144ca, i roli narracji w edukacji klimatycznej\u201d<\/p>\n\n\n\n Jednym z g\u0142\u00f3wnych wyzwa\u0144 stoj\u0105cych przed humanistyk\u0105 w antropocenie jest wspieranie m\u0142odych ludzi w przekonaniu, \u017ce jeste\u015bmy w stanie dokona\u0107 systemowej transformacji, aby sta\u0107 si\u0119 cywilizacj\u0105 ekocentryczn\u0105. To zadanie wykracza ponad wymogi edukacji o naukowych aspektach zmian klimatycznych, b\u0119d\u0105cych domen\u0105 nauk \u015bcis\u0142ych i przyrodniczych i stanowi wyzwanie w obszarze warto\u015bci, postaw oraz ideologii: przestrzeni poznawczej kszta\u0142towanej przez narracje, kt\u00f3rych badaniem zajmuje si\u0119 humanistyka. Jak humanistyka mo\u017ce pom\u00f3c m\u0142odym ludziom uwierzy\u0107 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmian, a tym samym zainspirowa\u0107 ich do dzia\u0142ania na rzecz cywilizacji ekocentrycznej? Jakie narz\u0119dzia i maszyny poj\u0119ciowe s\u0105 najlepsze do rozbudzenia nadziei i wykucia struktur wyobra\u017ani, kt\u00f3re pozwol\u0105 m\u0142odym ludziom spojrze\u0107 poza horyzont tego, co jest aktualnie mo\u017cliwe i zwizualizowa\u0107 to, co jest konieczne i po\u017c\u0105dane? W niniejszym wyst\u0105pieniu skupiam si\u0119 na strategiach kszta\u0142towania nadziei dla planety przez kszta\u0142towanie alternatywnych narracji o Ziemi i ekocentrycznej wizji \u015bwiata. Buduj\u0105c na przyk\u0142adach literatury dzieci\u0119cej i m\u0142odzie\u017cowej, wprowadzam koncepcj\u0119 planetarianizmu jako pozycji ideologicznej oraz strategii poj\u0119ciowej. W ostatniej cz\u0119\u015bci wyst\u0105pienia wskazuj\u0119 na niebezpiecze\u0144stwa i mo\u017cliwo\u015bci le\u017c\u0105ce w okre\u015blonych typach narracji lub ich g\u0142\u0119bokich struktur. Sugeruj\u0119, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 skali u\u017cyteczno\u015bci okre\u015blnych typ\u00f3w narracji jest kluczowa do stworzenia edukacji klimatycznej, kt\u00f3ra jest w stanie wyposa\u017cy\u0107 m\u0142odzie\u017c w narz\u0119dzia konieczne dla zbudowania ekocentrycznej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Magdalena Steci\u0105g, prof. UZ <\/p>\n\n\n\n \u201eCo\u015b jest ze \u015bwiatem nie tak\u201d. Mowa noblowska Olgi Tokarczuk w perspektywie ekolingwistyki zaanga\u017cowanej, czyli o warto\u015bciach i antywarto\u015bciach w kontek\u015bcie zachowania \u017cycia na Ziemi\u201d<\/p>\n\n\n\n Celem wyst\u0105pienia jest prze\u015bledzenie przemowy noblowskiej Olgi Tokarczuk w zgodzie z za\u0142o\u017ceniami ekolingwistyki zaanga\u017cowanej, w kt\u00f3rej stawia si\u0119 wymagania \u0142\u0105czenia namys\u0142u krytycznego z tw\u00f3rczym dzia\u0142aniem na rzecz prze\u0142amania kryzysu ekologicznego. Analiza zmierza do konkluzji, \u017ce przedstawiona w wyk\u0142adzie wizja \u015bwiata, a tak\u017ce zestaw warto\u015bci i antywarto\u015bci, kt\u00f3re daj\u0105 orientacj\u0119 w aksjologicznym uporz\u0105dkowaniu \u015bwiatoogl\u0105du Noblistki, mog\u0105 by\u0107 wa\u017cn\u0105 inspiracj\u0105 w poszukiwaniu nowych, sprzyjaj\u0105cych zachowaniu \u017cycia na Ziemi sposob\u00f3w my\u015blenia i m\u00f3wienia.<\/p>\n\n\n\n Dzie\u0144 III<\/p>\n\n\n\n Edukacja humanistyczna\/ nowe teksty kultury\/ nowe odczytania kanon\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n dr hab. Maciej Michalski, prof. UG<\/p>\n\n\n\n \u201eCzy humani\u015bci s\u0105 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialni za kryzys klimatyczny? Kilka uwag nie tylko o edukacji\u201d<\/p>\n\n\n\n Tematem wyst\u0105pienia b\u0119d\u0105 uwagi na temat tych uwarunkowa\u0144 uprawiania humanistyki, kt\u00f3re mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 \u2013 nieintencjonalnie \u2013 do narastania kryzysu klimatycznego. Chodzi m.in. o zaniechania w zakresie wyboru przedmiotu bada\u0144 i tre\u015bci kszta\u0142cenia, o spos\u00f3b uprawiania humanistyki (np. nieraz unikaj\u0105cej odpowiedzialno\u015bci i zaanga\u017cowania czy te\u017c respektowania fakt\u00f3w na rzecz opinii, radykalizuj\u0105cej relatywizm poznawczy itp.), o jej relacj\u0119 z naukami przyrodniczymi. Tendencje te, nawet je\u015bli nie s\u0105 dominuj\u0105ce, wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce na edukacj\u0119 i jej skuteczno\u015b\u0107 w zakresie dydaktyki proklimatycznej. Przeformu\u0142owanie zada\u0144 i sposobu uprawiania humanistyki wydaje zatem konieczne, aby tworzy\u0107 \u015brodowisko poznawcze sprzyjaj\u0105ce przeciwdzia\u0142aniu kryzysowi klimatycznemu. <\/p>\n\n\n\n dr hab. Witold Bobi\u0144ski prof. UJ<\/p>\n\n\n\n \u201eCzytaj\u0105ca klasa jako ekosystem, czyli kszta\u0142cenie literacko-kulturowe w perspektywie eko-logiki\u201d<\/p>\n\n\n\n Kilka ostatnich dekad to czas spektakularnej kariery okre\u015ble\u0144: ekologia i ekosystem oraz poj\u0119\u0107 pokrewnych. J\u0119zyk ekologicznego dyskursu ekspanduje na coraz to nowe dziedziny wsp\u00f3\u0142czesnej refleksji o zjawiskach nie tylko przyrodniczych \u2013 tak\u017ce spo\u0142ecznych, politycznych, ekonomicznych. Okre\u015blenia takie jak ekologia biznesu, ekosystem kultury czy ekosystem korporacyjno-polityczny sta\u0142y si\u0119 u\u017cytecznymi narz\u0119dziami opisu wsp\u00f3\u0142czesnej rzeczywisto\u015bci. Wsp\u00f3\u0142czesna filozofia edukacji r\u00f3wnie\u017c wykorzystuje metafory ekologii i ekosystemu \u2013 nie tylko dla opisu ca\u0142ego uniwersum kszta\u0142cenia, ale r\u00f3wnie\u017c jako inspiracj\u0119 do kszta\u0142towania nieagresywnych, przyjaznych jednostce i spo\u0142eczno\u015bciom, u\u017cytecznych system\u00f3w powszechnego nauczania \/ uczenia si\u0119. Wizja edukacji jako podsystemu wielkiego ekosystemu kulturowego konsekwentnie sk\u0142ania do postrzegania szko\u0142y, klasy, domu, i ka\u017cdej innej przestrzeni jako \u015brodowisk uczenia si\u0119, po\u0142\u0105czonych ni\u0107mi wielorakich powi\u0105za\u0144, a przedmioty szkolne ka\u017ce widzie\u0107 jako zintegrowane strumienie kszta\u0142cenia \u201eku \u015bwiatu\u201d. Jednym z nich jest edukacja literacka, kt\u00f3rej powinno\u015bci\u0105 staje si\u0119 aran\u017cowanie do\u015bwiadcze\u0144, na kt\u00f3rych mo\u017cna budowa\u0107 emocjonalne i intelektualne wi\u0119zy z innymi i \u015brodowiskiem. Odrzucenie egocentrycznych wymaga\u0144 akademickich patron\u00f3w szkolnej polonistyki i tworzenie klasowych wsp\u00f3lnot czytelniczych to \u2013 wsparta na idei ekosystemu \u2013 wizja \u015bwiatocentrycznej edukacji literackiej, kt\u00f3rej patronuje logika eko \u2013 logika umiaru, wyboru, wzajemnych zale\u017cno\u015bci, przyjaznej wsp\u00f3\u0142egzystencji i obop\u00f3lnych korzy\u015bci. Na takich warto\u015bciach trzeba budowa\u0107 dzisiejsz\u0105 szkoln\u0105 polonistyk\u0119. <\/p>\n\n\n\n dr Justyna Hanna Budzik (U\u015a)<\/p>\n\n\n\n \u201eWst\u0119p do ekokrytyki filmowej \u2013 wyzwania dydaktyczne\u201d<\/p>\n\n\n\n Analogicznie do ekokrytyki na gruncie literaturoznawstwa, podej\u015bcie ekokrytyczne w studiach nad filmem rozumiane szeroko to przede wszystkim przygl\u0105danie si\u0119 temu, w jaki spos\u00f3b \u015brodowisko wp\u0142ywa na narracj\u0119 i na bohater\u00f3w oraz jak prezentowane s\u0105 w kinie relacje mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a tym, co nie-ludzkie. Nurt humanistyki ekologicznej traktuje filmoznawstwo bardzo szeroko i obejmuje refleksj\u0119 nad produkcj\u0105, odbiorem oraz dystrybucj\u0105 film\u00f3w, okre\u015blaj\u0105c je mianem green film studies. <\/em>W wyst\u0105pieniu zdam relacj\u0119 z semestralnego przedmiotu autorskiego pod nazw\u0105 \u201eWst\u0119p do ekokrytyki filmowej\u201d, kt\u00f3rego program u\u0142o\u017cy\u0142am w my\u015bl tezy, \u017ce \u201eWszystkie<\/em> filmy oferuj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci eksploracji ekokrytycznej, a ich uwa\u017cna analiza mo\u017ce dotrze\u0107 do pasjonuj\u0105cych i intryguj\u0105cych perspektyw na r\u00f3\u017cnorodne relacje kina ze \u015bwiatem wok\u00f3\u0142 nas\u201d (Rust, Monnani 2013). Przedstawi\u0119 problemy, jakie napotka\u0142am, pr\u00f3buj\u0105c ustanowi\u0107 perspektyw\u0119 nieantropocentryczn\u0105 w refleksji nad filmem, czy wprowadzi\u0107 istotne dla humanistyki ekologicznej poj\u0119cia i kategorie. Podziel\u0119 si\u0119 odkryciami studentek i student\u00f3w oraz moimi, nieszablonowymi interpretacjami film\u00f3w i postulatami na kontynuacj\u0119<\/p>\n\n\n\n dr Ewelina Jarosz UP im. KEN w Krakowie<\/p>\n\n\n\n \u201eNurkuj\u0105c do wraku neoliberalnej edukacji. B\u0142\u0119kitny zwrot w edukacji ekologicznej\u201d<\/p>\n\n\n\n W swoim wyst\u0105pieniu zarysuj\u0119 perspektywy i rekomendacje dla wsp\u00f3\u0142czesnej edukacji ekologicznej, wynikaj\u0105ce z mojego zainteresowania sztuk\u0105 \u015brodowiskow\u0105, artywizmem oraz dyskursami humanistyki \u015brodowiskowej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci b\u0142\u0119kitnej humanistyki. Ta ostatnia, wesp\u00f3\u0142 z tzw. zwrotem oceanicznym w nauce, pozwala uchwyci\u0107 wieloaspektowe implikacje najwa\u017cniejszego z kryzys\u00f3w antropocenu \u2013 kryzysu wodnego \u2013 w politycznym, spo\u0142ecznym i kulturowym splocie wzajemnych powi\u0105za\u0144 i relacji. Twierdz\u0119, \u017ce s\u0105 one skrywane w neoliberalnym modelu masowej edukacji wy\u017cszej w Polsce, kt\u00f3ry systemowo anga\u017cuje nas w iluzoryczne dzia\u0142ania i nieproduktywne formaty zinstytucjonalizowanej edukacji. Sw\u00f3j op\u00f3r wobec takiej sytuacji zamanifestuj\u0119 z perspektywy usytuowanej i zaanga\u017cowanej wiedzy. Wyra\u017c\u0119 zar\u00f3wno \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnych ogranicze\u0144, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich przekraczania, w dyskursy reformistyczne dotycz\u0105ce akademii w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 jako przedstawicielka ruchu ekoseksualnego w sztuce z postulatem projektu radykalnej edukacji ekologicznej. Sw\u00f3j g\u0142os w debacie na temat edukacji opr\u0119 na emancypacyjnych za\u0142o\u017ceniach dotycz\u0105cych seksualno\u015bci oraz do\u015bwiadczeniach zdobytych w E.A.R.T.H Lab przy Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz. Jako przyk\u0142ady radykalnej edukacji ekologicznej przedstawi\u0119 r\u00f3wnie\u017c projekty artystyczno-badawcze realizowane wsp\u00f3lnie z intermedialn\u0105 artystk\u0105 Justyn\u0105 G\u00f3rowsk\u0105, dotycz\u0105ce ochrony wodnych ekosystem\u00f3w i wpisuj\u0105ce si\u0119 w hydrocen, epok\u0119 planetarnej troski o podstaw\u0119 \u017cycia na Ziemi. <\/p>\n\n\n\n prof. Piotr Skuba\u0142a <\/p>\n\n\n\n \u201eSkuteczna edukacja albo ekocyd\u201c<\/p>\n\n\n\n Nasza bezmy\u015blna dzia\u0142alno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce stabilno\u015b\u0107 uk\u0142ad\u00f3w przyrodniczych jest coraz bardziej zagro\u017cona i przekraczane s\u0105 cykle reprodukcyjne przyrody. Zebrane dowody naukowe s\u0105 jednoznaczne: zmiana klimatu i dalsza utrata bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci stanowi zagro\u017cenie dla dobrostanu cz\u0142owieka i zdrowia planety. Je\u017celi natychmiast nie podejmiemy skutecznych skoordynowanych globalnych dzia\u0142aniach na rzecz za\u017cegnania planetarnego kryzysu ekologicznego mo\u017cemy nie zdo\u0142a\u0107 skorzysta\u0107 z kr\u00f3tkiej i szybko ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 szansy, by zapewni\u0107 ca\u0142ej ludzko\u015bci zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej da si\u0119 \u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Wiemy jakie dzia\u0142ania podj\u0105\u0107, aby powstrzyma\u0107 zagro\u017cenie, ale ich nie wprowadzamy. Wydaje si\u0119, \u017ce jedynym ratunkiem jest dotarcie z szlachetn\u0105 misj\u0105 ratowania naszej planety, przyrody i nas, do jak najszerszej liczby os\u00f3b. Potrzebujemy edukacji, kt\u00f3ra sprawi, \u017ce w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy i skuteczny zaczniemy dzia\u0142a\u0107. Powinna ona sprawi\u0107, \u017ce na powr\u00f3t poczujemy si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3lnoty \u017cycia, kt\u00f3rej stanowimy cz\u0105stk\u0119. Edukacja znalaz\u0142a si\u0119 w g\u0142\u0119bokim kryzysie, dowodem na to mog\u0105 by\u0107 postulaty M\u0142odzie\u017cowego Strajku Klimatycznego. M\u0142odzie\u017c domaga si\u0119 m.in. zawarcia kompleksowej i aktualnej wiedzy o mechanizmach kryzysu klimatycznego w podstawie programowej na wszystkich szczeblach edukacji. Szko\u0142a nie porusza takich zagadnie\u0144 jak masowe wymieranie, czy zmiany klimatyczne. Uczniowie nie dowiaduj\u0105 si\u0119 o skali zagro\u017cenia, o sytuacji w jakiej znalaz\u0142a si\u0119 ludzko\u015b\u0107. Czas najwy\u017cszy, aby szko\u0142a uczy\u0142a jak powinni\u015bmy zatroszczy\u0107 si\u0119 o nasz\u0105 planet\u0119.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi wsp\u00f3\u0142czesna edukacja ma by\u0107 skuteczna i doprowadzi\u0107 do zmiany \u015bwiadomo\u015bci na po\u017c\u0105dan\u0105 musi spe\u0142nia\u0107 okre\u015blone kryteria. W procesie edukacji przyroda powinna by\u0107 opisywana jako ca\u0142o\u015b\u0107, wielka wsp\u00f3lnota istot, powi\u0105zanych ze sob\u0105 na wiele sposob\u00f3w, a cz\u0142owiek jako integralna cz\u0119\u015b\u0107 sieci \u017cycia. Edukacja jakiej potrzebujemy winna promowa\u0107 spos\u00f3b widzenia \u015bwiata, oparty na my\u015bleniu relacyjnym, inkluzyjnym, kt\u00f3re podkre\u015bla wzajemne zwi\u0105zki, wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107, wsp\u00f3\u0142bycie i wsp\u00f3\u0142-\u017cycie naturo-kultury, cz\u0142owieka i \u015brodowiska, byt\u00f3w i istot ludzkich i nie-ludzkich. Musi odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do etyki solidarno\u015bci i szacunku wobec wszelkich form \u017cycia. Gregory Bateson (antropolog brytyjski, filozof) podkre\u015bla\u0142, \u017ce podstaw\u0105 wszystkich definicji powinny by\u0107 stosunki wzajemne. Akcentowa\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie tego nale\u017cy uczy\u0107 dzieci w szkole. Szko\u0142a jednak do tej pory podaje wiedz\u0119 w spos\u00f3b \u201epokawa\u0142kowany\u201d, nie uczy my\u015blenia holistycznego. <\/p>\n\n\n\n Dzisiejsza edukacja musi da\u0107 nadziej\u0119 na lepszy \u015bwiat. Musi jej przy\u015bwieca\u0107 has\u0142o: Nie b\u00f3j si\u0119 marzy\u0107 o lepszym \u015bwiecie. Jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce zmagania o wizj\u0119 przysz\u0142o\u015bci dla nas i dla Ziemi nie s\u0105 problemem technologicznym, politycznym ani ekonomicznym, przynajmniej nie w pierwszej kolejno\u015bci. Przede wszystkim jest to kwestia wyobra\u017ani. Musimy umie\u0107 wyobrazi\u0107 sobie przysz\u0142o\u015b\u0107 opart\u0105 na nadziei.<\/p>\n\n\n\n Zdaniem Thomasa Berry (teolog katolicki) szko\u0142a, kt\u00f3ra pozwala trwa\u0107 uczniom w ci\u0105g\u0142ej iluzji i z\u0142udzeniu, \u017ce jeste\u015bmy oddzieleni od Ziemi i \u017ce naszym zadaniem jest jej eksploatacja uczy dos\u0142ownie m\u0142odzie\u017c jak pope\u0142nia\u0107 samob\u00f3jstwo. Je\u017celi nie dokonamy gruntownej przemiany w edukacji nasza ludzka historia zako\u0144czy si\u0119 ekocydem (ostatnia faza ca\u0142kowitego zniszczenia \u015brodowiska naturalnego na danym obszarze w wyniku dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka).<\/p>\n\n\n\n dr hab. Beata Gola, prof. UJ<\/p>\n\n\n\n \u201ePedagogika ekologiczna w czasach antropocenu i \u201eantropocentryczny kanon\u201d podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych\u201d<\/p>\n\n\n\n Wyzwania ekologiczne ery antropocenu stanowi\u0105 wa\u017cny obszar my\u015blenia i dzia\u0142ania pedagogicznego. Pedagogika jako dyscyplina nauki, lokowana w dziedzinie nauk humanistycznych i spo\u0142ecznych, b\u0119d\u0105c nauk\u0105 teoretyczno-praktyczn\u0105, wnosi r\u00f3wnie\u017c istotny g\u0142os do szeregu debat i dyskurs\u00f3w ekologicznych przetaczaj\u0105cych si\u0119 przez naukow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. W obr\u0119bie powsta\u0142ej na gruncie pedagogiki spo\u0142ecznej sybdyscypliny jak\u0105 jest pedagogika ekologiczna, ju\u017c pocz\u0105tkowo rozwijano prace, kt\u00f3re dotyczy\u0142y g\u0142\u00f3wnie koncepcji wychowania do \u015brodowiska, z odpowiedzialno\u015bci\u0105 jednostki za \u015brodowisko przyrodnicze na pierwszym planie. Dzisiaj w dobie antropocenu przed pedagogik\u0105 ekologiczn\u0105 i badaczami stoj\u0105 zadania oparcia filozoficznych podstaw wychowania i kszta\u0142cenia na etyce \u015brodowiskowej. Analiza tre\u015bci podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych do wybranych przedmiot\u00f3w z kilku minionych lat ukazuje zdecydowan\u0105 dominacj\u0119 antropocentrycznej narracji, je\u015bli zestawimy to z wersjami ecoetyki (antropocentryczna, biocentryczna, ekocentryczna). Wskazane by\u0142oby zatem wprowadzanie kszta\u0142cenia ekofilozoficznego do edukacji formalnej i dopuszczenie alternatywnych narracji. <\/p>\n\n\n\n dr Magdalena Ochwat <\/p>\n\n\n\n \u201eSzkolne archiwa antropocenu. Pr\u00f3ba otwarcia\u201d<\/p>\n\n\n\n W referacie podejm\u0119 refleksj\u0119 nad przepracowaniem <\/a>kanon lektur szkolnych i jego odczyta\u0144, po to aby\u015bmy mogli nauczy\u0107 (si\u0119) widzie\u0107, czu\u0107 i \u017cy\u0107 inaczej, aby\u015bmy odkryli \u201einne mo\u017cliwo\u015bci\u201d, o kt\u00f3rych m\u00f3wi poetka Brendy Hillman. Wyobra\u017cenie sobie \u201einnych mo\u017cliwo\u015bci\u201d dla Ziemi \u2013 innych ni\u017c wzrost, wydobycie, eksploatacja, betonowanie, wycinka, staje si\u0119 kluczowym wyzwaniem naszych czas\u00f3w. Skoncentruj\u0119 si\u0119 na kategorii \u201esamo\u015bwiadomego antropocenu\u201dperspektywie, kt\u00f3ra odr\u00f3\u017cni nas od poprzednich pokole\u0144, wprowadzon\u0105 przez Lynn Keller oraz na taktykach \u2013 \u201ehakowania antropocenu\u201d, kt\u00f3re zastosuj\u0119 na gruncie szkolnym w polskich warunkach historycznego kanonu lektur szkolnych. Podejm\u0119 refleksj\u0105 r\u00f3wnie\u017c nad dydaktyk\u0105 regresywn\u0105, czyli od-uczaj\u0105c\u0105 (si\u0119) archaicznych sposob\u00f3w my\u015blenia, zdobytej wiedzy, nawyk\u00f3w, starych narracji, styl\u00f3w \u017cycia i przywilej\u00f3w. Maj\u0105 one na celu rozbijane antropocentrycznych pu\u0142apek zastawionych na uczennice i uczni\u00f3w na lekcjach j\u0119zyka polskiego.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Ma\u0142gorzata W\u00f3jcik-Dudek, prof. U\u015a <\/p>\n\n\n\n \u201eGad\u017cety polonistycznej edukacji proklimatycznej\u201d <\/p>\n\n\n\n Przeformu\u0142owanie edukacji polonistycznej w taki spos\u00f3b, aby nie by\u0142a edukacj\u0105 fasadow\u0105, jest postulatem nie tylko koniecznym, ale przede wszystkim wyrastaj\u0105cym z ostatnich do\u015bwiadcze\u0144 zwi\u0105zanych z pandemi\u0105, wojn\u0105 na Ukrainie czy w ko\u0144cu z kryzysem klimatycznym. Paradoks polega na tym, \u017ce cho\u0107 w najbli\u017cszym czasie potrzebujemy radykalnych zmian w edukacji, to refleksja nad jej przebudow\u0105 z pewno\u015bci\u0105 powinna by\u0107 interdyscyplinarna, z czym nietrudno si\u0119 zgodzi\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c nie\u015bpieszna i krytyczna. Je\u015bli efektem naszych stara\u0144 ma by\u0107 propozycja edukacji na XXI wiek, to nie mo\u017cemy jej przestrzeni wype\u0142ni\u0107 dydaktycznymi gad\u017cetami, bo te jak wiadomo zestarzej\u0105 si\u0119 najszybciej, bezlito\u015bnie ujawniaj\u0105c mia\u0142ko\u015b\u0107 szkolnej polonistyki. <\/p>\n\n\n\n dr hab. Joanna Roszak, prof. IS PAN<\/p>\n\n\n\n \u201eDrishti. O potrzebie edukacji pokojowej na lekcjach j\u0119zyka polskiego\u201d<\/p>\n\n\n\n W wyst\u0105pieniu zajm\u0119 si\u0119 tym, jakie miejsce w strukturze lekcji j\u0119zyka polskiego zaj\u0105\u0107 mog\u0105 i powinny zagadnienia sprz\u0119\u017conych kryzys\u00f3w: psychicznego przedstawicieli m\u0142odzie\u017cy i ucz\u0105cych, klimatycznego, recepcyjnego w zwi\u0105zku z wojn\u0105 w Ukrainie. Janusz Korczak por\u00f3wnywa\u0142 dziecko do motyla \u201enad spienionym potokiem \u017cycia\u201d. Interesowa\u0107 b\u0119d\u0105 mnie przede wszystkim dzia\u0142ania pozornie kruchych i wyciszonych: poezji w s\u0142u\u017cbie s-pokojowi w przestrzeni lekcji i oraz dzieci i m\u0142odzie\u017cy w przestrzeni spo\u0142ecznej. <\/p>\n\n\n\n Badaczom, badaczkom, nauczycielom na rzecz pokoju towarzyszy przekonanie, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwa osi\u0105gn\u0105 pok\u00f3j, edukuj\u0105c o nim, czyni\u0105c go zrozumia\u0142ym, a to staje si\u0119 r\u00f3wnoznaczne z czynieniem go widzialnym, widocznym, jawnym, tak\u017ce w przestrzeni edukacji. Pok\u00f3j to najwa\u017cniejszy punkt drishti dzisiejszej szko\u0142y. <\/p>\n\n\n\n dr hab. Dorota Michu\u0142ka, prof. UWr<\/p>\n\n\n\n \u201eNatura, empatia i troska. \u201eCh\u0142opiec z burzy<\/em> Colina Thiele\u2019a w perspektywie humanistyki ekologicznej\u201d<\/p>\n\n\n\n W centrum humanistyki ekologicznej, w erze post-antropocentrycznej, zgodnie z ustaleniami Ewy Doma\u0144skiej, pojawia si\u0119 \u0142\u0105czenie humanistyki z naukami o ziemi, widzenie \u015bwiata jako holistycznej struktury organicznej\/ organicznego systemu, krytyka patriarchalnych warto\u015bci (patriarchalizm rozumiany jest tu jako dominacja cz\u0142owieka nad natur\u0105), nobilitowanie miejsc lokalnych i \u201ewiedzy tubylczej\u201d oraz oparcie bada\u0144 na modelu spo\u0142ecznej inkluzyjno\u015bci. Dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 w literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy o tematyce ekologicznej (opr\u00f3cz powy\u017cej wymienionych) staje si\u0119 tak\u017ce perspektywa etyczna i zwi\u0105zane z ni\u0105 odwo\u0142anie do szacunku dla wszelkich form \u017cycia, kwestie solidarno\u015bci oraz – empatia. Istotne miejsce zajmuj\u0105 w niej obrazy natury oraz dzieci\u0119cy bohater w r\u00f3\u017cnych relacjach z przyrod\u0105, widocznych m.in. w trzech obszarach: 1\/ konfrontacji i obawy; 2\/. rozpoznania i rozumienia oraz 3\/. oswajania, odczuwania i wsp\u00f3\u0142istnienia\/symbiozy. Wszystkie powy\u017csze funkcje (ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem empatii) wype\u0142nia opowiadanie Colina Thiele\u2019a Ch\u0142opiec z burzy<\/em>, wzruszaj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o przyja\u017ani ch\u0142opca z pelikanem, ale te\u017c uniwersalna historia o mi\u0142o\u015bci, po\u015bwi\u0119ceniu i stracie oraz \u2013 szerzej o budowaniu relacji rodzinnych. Romantycznie ukazana natura [zgodnie z filozofi\u0105 J. \u2013J. Rousseau (odrzucenie kultury na rzecz natury), F. Schellinga (natura naturans<\/em>) <\/em> oraz F. Schillera (\u201enatura surowa\u201d, \u201enatura prawdziwa\u201d czy \u201enatura rzeczywista\u201d) pe\u0142ni w strukturze opowie\u015bci r\u00f3\u017cne funkcje: stanowi wa\u017cne t\u0142o wydarze\u0144, oddaje stany wewn\u0119trznych prze\u017cy\u0107 \u201eludzkich bohater\u00f3w\u201d (ojca i syna), ma tajemnicz\u0105 si\u0142\u0119, kt\u00f3ra pozwala jej na obron\u0119 przed ingerencj\u0105 cz\u0142owieka, sama ingeruje w \u017cycie cz\u0142owieka oraz sama zyskuje rang\u0119 bohatera. Dzia\u0142anie natury prowokuj\u0105ce dzieci\u0119c\u0105 wyobra\u017ani\u0119 w utworze Ch\u0142opiec z burzy <\/em> ma wyra\u017any zwi\u0105zek z (1) egzystencj\u0105 cz\u0142owieka (np. my\u015bleniem o sensie \u017cycia i jego rytmie, o wsp\u00f3\u0142istnieniu z przyrod\u0105, swoistej symbiozie i wsp\u00f3\u0142odczuwaniu \u015bwiata) oraz z (2) z kszta\u0142towaniem etycznych postaw (np. budowaniem przyja\u017ani, kszta\u0142ceniem otwarto\u015bci na \u015bwiat, ciekawo\u015bci \u015bwiata, uwzgl\u0119dnianiem znaczenia lojalno\u015bci, do\u015bwiadczania istoty wierno\u015bci i po\u015bwi\u0119cenia, rozr\u00f3\u017cnianiem antynomii dobra i z\u0142a, prawdy i k\u0142amstwa, uczciwo\u015bci i nieuczciwo\u015bci, ale tak\u017ce odwagi etc.).<\/p>\n\n\n\n dr hab. Krystyna Kozio\u0142ek, prof. U\u015a<\/p>\n\n\n\n \u201eEdyp. Zako\u0144czenie\u201d<\/p>\n\n\n\n Referat podejmuje problem nazywany w nim \u201eprzesileniem\u201d lub \u201ewyczerpaniem tragiczno\u015bci\u201d. Jego inspiracj\u0105 jest fragment tekstu Derridy (Of an Apocalyptic Tone Newly Adopted in Philosophy<\/em>), w kt\u00f3rym filozof stawia znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy ko\u0144cem cz\u0142owieka, ko\u0144cem Zachodu i ko\u0144cem Edypa. W prototypowej dla zagadnienia tragedii o Edypie (Sofoklesa Kr\u00f3l Edyp<\/em> i Edyp w Kolonie<\/em>), a tak\u017ce w innych kulturowych opracowaniach mitu, interesuje mnie funkcja i znaczenie naturalnej \u015bmierci Edypa w \u015bwietle jego tragicznego \u017cycia oraz wobec dziej\u0105cej si\u0119 tragedii rodu Labdakid\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W tragedii poj\u0119cia fatum<\/em> i tyche<\/em> okre\u015blaj\u0105 si\u0142y, kt\u00f3re determinuj\u0105 los bohatera, lecz zostawiaj\u0105 mu margines szcz\u0119\u015bliwego trafu lub wolnego wyboru. Nieodwracalno\u015b\u0107 \u015bmierci naturalnej stawia \u015bwiadomo\u015b\u0107 bohatera wobec braku wyboru, ale by\u0107 mo\u017ce daje mu nowy rodzaj wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Pytanie g\u0142\u00f3wne, kt\u00f3re usi\u0142uj\u0119 rozstrzygn\u0105\u0107 brzmi: czy spokojna \u015bmier\u0107 Edypa w \u015bwi\u0119tym gaju Kolonos jest oznak\u0105, \u017ce cierpienie bohatera odkupi\u0142o jego winy, czy te\u017c wprowadza nieodwracalno\u015b\u0107 \u015bmierci naturalnej jako trzeci argument, nadrz\u0119dny wobec tragicznych dylemat\u00f3w stanowi\u0105cych fundament ka\u017cdego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Wojciech Ma\u0142ecki, prof. UWr<\/p>\n\n\n\n \u201eFikcja klimatyczna jako forma komunikacji spo\u0142ecznej\u201d<\/p>\n\n\n\n W miar\u0119 jak ociepla si\u0119 globalny klimat, fikcja klimatyczna staje si\u0119 jednym z najgor\u0119tszych trend\u00f3w literackich. Powie\u015bci takie jak The Ministry for the Future<\/em> Kima Stanleya Robinsona (Robinson 2020) zyskuj\u0105 status bestseller\u00f3w, zdobywaj\u0105 presti\u017cowe nagrody i staj\u0105 si\u0119 przedmiotem zainteresowania dziennikarzy, krytyk\u00f3w, aktywist\u00f3w, polityk\u00f3w i badaczy. Niekt\u00f3rzy z nich twierdz\u0105, \u017ce fikcja klimatyczna \u2013 rozumiana szeroko jako utwory beletrystyczne traktuj\u0105ce o zmianach klimatycznych \u2013 jest nie tylko wa\u017cnym sposobem opisu samych tych zmian, ale potencjalnie r\u00f3wnie\u017c \u015brodkiem na ich spowolnienie lub zatrzymanie (Armitstead 2021; Holmes 2014; Pak 2021). Wychodzi si\u0119 tu z za\u0142o\u017cenia, \u017ce nie spos\u00f3b poradzi\u0107 sobie ze zmianami klimatycznymi, je\u015bli wcze\u015bniej nie wp\u0142ynie si\u0119 na dominuj\u0105ce postawy, przekonania i zachowania spo\u0142eczne, oraz \u017ce dzi\u0119ki swoim w\u0142a\u015bciwo\u015bciom estetycznym fikcja klimatyczna stanowi tutaj szczeg\u00f3lnie skuteczny \u015brodek oddzia\u0142ywania. Celem referatu jest przedstawienie g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w za tym stanowiskiem oraz ocena ich zasadno\u015bci z perspektywy nauk humanistycznych i spo\u0142ecznych, w szczeg\u00f3lno\u015bci ekokrytyki empirycznej i afektywnej (Bladow i Ladino 2018; Ma\u0142ecki 2019; Schneider-Mayerson, Weik von Mossner, i Ma\u0142ecki 2020; Weik von Mossner 2017; Schneider-Mayerson 2018).<\/p>\n\n\n\n Dzie\u0144 III<\/p>\n\n\n\n Ekodydaktyka \/Ekoglottodydaktyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n dr hab. Maria Wtorkowska, prof. UL (Uniwersytet w Lublanie, S\u0142owenia)<\/p>\n\n\n\n \u201eSposoby zmagania si\u0119 z zaburzeniami braku natury na gruncie s\u0142owe\u0144skim \u2013 przyk\u0142ady dobrych praktyk\u201d<\/p>\n\n\n\n W wyniku rozwoju techniki i powszechnej dost\u0119pno\u015bci do jej dar\u00f3w oraz ich nieustannego wykorzystywania w \u017cyciu codziennym czas wolny sp\u0119dzamy cz\u0119\u015bciej przed ekranami telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, komputer\u00f3w i telewizor\u00f3w ni\u017c na \u015bwie\u017cym powietrzu na \u0142onie natury. Brak kontaktu z przyrod\u0105 \u2013 szczeg\u00f3lnie u dzieci \u2013 mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 problem\u00f3w zgrupowanych jako zesp\u00f3\u0142 deficytu natury (s\u0142\u0144. motnja pomanjkanja narave<\/em>). Niejednokrotnie nie zdajemy sobie sprawy z konsekwencji braku kontaktu z natur\u0105, jakimi s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne zaburzenia, np. ograniczenia w wykorzystaniu zmys\u0142\u00f3w, trudno\u015bci z koncentracj\u0105, tendencje do przybierania na wadze, sk\u0142onno\u015b\u0107 do zapadania na choroby fizyczne i psychiczne, znieczulica na problemy zwi\u0105zane z ochron\u0105 \u015brodowiska. W 2016 roku Lublana jako miasto wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 w kategoriach wzrostu gospodarczego, poprawy jako\u015bci \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w i ochrony \u015brodowiska otrzyma\u0142a miano Zielonej Stolicy Europy, nagrod\u0119 przyznawan\u0105 przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105. W artykule przedstawi\u0119 wybrane sposoby zapobiegania zaburzeniom zwi\u0105zanym z brakiem kontaktu ze \u015brodowiskiem naturalnym na gruncie s\u0142owe\u0144skim w\u015br\u00f3d populacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Zaprezentuj\u0119 konkretne przyk\u0142ady dobrych praktyk, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce mi\u0119dzy innymi w lubla\u0144skim przedszkolu \u201ePod gradom\u201d (pol. Pod Zamkiem) oraz w wybranych szko\u0142ach podstawowych. <\/p>\n\n\n\n dr Simona Borisov\u00e1 (Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze, S\u0142owacja)<\/p>\n\n\n\n \u201eMetodika lesnej pedagogiky v neform\u00e1lnom vzdel\u00e1van\u00ed\u201d<\/p>\n\n\n\n Lesn\u00e1 pedagogika na Slovensku predstavuje nielen s\u00fa\u010das\u0165 environment\u00e1lneho vzdel\u00e1vania, ale aj akreditovan\u00fd vzdel\u00e1vac\u00ed program pre odborn\u00edkov \u2013 lesn\u00edkov, ktor\u00ed sa po jeho absolvovan\u00ed m\u00f4\u017eu sta\u0165 lesn\u00fdmi pedag\u00f3gmi. Pre \u0161kolsk\u00fa pedagogiku to znamen\u00e1, \u017ee lesn\u00fd pedag\u00f3g m\u00f4\u017ee v \u0161kole so \u017eiakmi realizova\u0165 program lesnej pedagogiky, alebo odu\u010di\u0165 na po\u017eiadanie u\u010dite\u013ea alebo vychov\u00e1vate\u013ea u\u010divo, ktor\u00e9 sa via\u017ee k t\u00e9me o lesnom prostred\u00ed. Pr\u00edspevok sa zameriava na metodick\u00e9 uchopenie lesnej pedagogiky v podmienkach vzdel\u00e1vania, osobitne predstav\u00ed programy, aktivity, ich mo\u017enosti realiz\u00e1cie cez organiza\u010dn\u00e9 formy, met\u00f3dy a u\u010debn\u00e9 pom\u00f4cky, ktor\u00e9 s\u00fa overen\u00e9 lesn\u00fdmi pedag\u00f3gmi na Slovensku v neform\u00e1lnej rovine vzdel\u00e1vania.<\/p>\n\n\n\n Na S\u0142owacji pedagogika le\u015bna to nie tylko cz\u0119\u015b\u0107 edukacji ekologicznej, ale tak\u017ce akredytowany program edukacyjny skierowany do ekspert\u00f3w \u2013 le\u015bnik\u00f3w, kt\u00f3rzy po jej uko\u0144czeniu mog\u0105 zosta\u0107 nauczycielami le\u015bnymi. W przypadku pedagogiki szkolnej oznacza to, \u017ce pedagog le\u015bny mo\u017ce realizowa\u0107 w szkole z uczniami program pedagogiki le\u015bnej lub na pro\u015bb\u0119 nauczyciela czy wychowawcy uczy\u0107 przedmiotu zwi\u0105zanego z tematyk\u0105 \u015brodowiska le\u015bnego. Artyku\u0142 koncentruje si\u0119 na metodycznym podej\u015bciu do pedagogiki le\u015bnej w zakresie edukacji, w szczeg\u00f3lno\u015bci przedstawia programy, dzia\u0142ania, ich realizacj\u0119 poprzez formy organizacyjne, metody i pomoce dydaktyczne stosowane w edukacji nieformalnej na S\u0142owacji, kt\u00f3re s\u0105 weryfikowane przez s\u0142owackich nauczycieli le\u015bnych.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Dana Koll\u00e1rov\u00e1 (Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze, S\u0142owacja)<\/p>\n\n\n\n \u201eU\u010denie o lese ako jeden z pr\u00edstupov k trvalo udr\u017eate\u013en\u00e9mu rozvoju\u201d<\/p>\n\n\n\n U\u010denie o lese v lese, alebo environment\u00e1lne vzdel\u00e1vanie na pr\u00edklade lesa. Tak m\u00f4\u017eeme charakterizova\u0165 lesn\u00fa pedagogiku, ktor\u00fa z\u00e1rove\u0148 pova\u017eujeme za jeden z mo\u017en\u00fdch pedagogick\u00fdch pr\u00edstupov k v\u00fdchove k trvalo udr\u017eate\u013en\u00e9mu rozvoju. Lesn\u00e1 pedagogika je na Slovensku 20 rokov, ale n\u00e1\u0161 pedagogick\u00fd v\u00fdskum ukazuje, \u017ee povedomie u\u010dite\u013eov o jej v\u00fdzname a mo\u017enostiach vyu\u017eitia v podmienkach vzdel\u00e1vania je pomerne slab\u00e9. Lesn\u00e1 pedagogika je prepracovan\u00e1 v oblasti odboru lesn\u00edctva, ale nem\u00e1 ukotvenie v pedagogickej praxi. Z toho d\u00f4vodu spolupracuje Pedagogick\u00e1 fakulta UKF v Nitre s N\u00e1rodn\u00fdm lesn\u00edckym centrom, aby pedagogick\u00fdm aplikovan\u00fdm v\u00fdskumom zistili, navrhli a overili mo\u017enosti u\u010denia sa o lese priz\u00fdvan\u00edm odborn\u00edkov – lesn\u00fdch pedag\u00f3gov. Tak\u00e9to u\u010denie m\u00f4\u017ee by\u0165 \u00fa\u010dinn\u00e9 pri v\u00fdchove k udr\u017eate\u013enosti. Pr\u00edspevok prinesie niektor\u00e9 v\u00fdskumn\u00e9 zistenia z realizovan\u00e9ho v\u00fdskumu v pedagogickej praxi. <\/p>\n\n\n\n Nauka o lesie w lesie, czyli edukacja ekologiczna na przyk\u0142adzie lasu \u2013 tak mo\u017cemy scharakteryzowa\u0107 pedagogik\u0119 le\u015bn\u0105, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017camy r\u00f3wnie\u017c za jedno z mo\u017cliwych podej\u015b\u0107 pedagogicznych do edukacji na rzecz zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Pedagogika le\u015bna istnieje na S\u0142owacji od 20 lat, ale nasze badania pokazuj\u0105, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 nauczycieli odno\u015bnie do jej znaczenia i mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania w warunkach edukacyjnych jest stosunkowo s\u0142abo rozwini\u0119ta. Pedagogika le\u015bna jest realizowana w obr\u0119bie studi\u00f3w z zakresu le\u015bnictwa, ale nie ma oparcia w praktyce pedagogicznej. Z tego powodu Wydzia\u0142 Pedagogiczny UKF w Nitrze wsp\u00f3\u0142pracuje z Pa\u0144stwowym O\u015brodkiem Le\u015bnictwa w celu poznania, zaprojektowania i zweryfikowania mo\u017cliwo\u015bci poznawania lasu poprzez prowadzone badania pedagogiczne dzi\u0119ki zapraszaniu ekspert\u00f3w \u2013 nauczycieli le\u015bnych. Takie uczenie si\u0119 mo\u017ce by\u0107 skuteczne w edukacji zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. W referacie zostan\u0105 przedstawione wyniki bada\u0144 prowadzonych podczas praktyki pedagogicznej.<\/p>\n\n\n\n dr Alina Mitek-Dziemba<\/p>\n\n\n\n \u201ePrzek\u0142ad w dobie kryzysu klimatycznego: O potrzebie krytycznej ekotranslatoryki\u201d<\/p>\n\n\n\n Celem wyst\u0105pienia b\u0119dzie rozpatrzenie kwestii funkcjonowania przek\u0142adu \u2013 zar\u00f3wno jako konkretnego dzia\u0142ania przebiegaj\u0105cego na styku r\u00f3\u017cnych system\u00f3w komunikacji, jak i ca\u0142ego obszaru bada\u0144 nad przebiegiem tego j\u0119zykowo-kulturowego procesu \u2013 w przestrzeni poj\u0119ciowej wyznaczonej ramami ekologii, katastrofy klimatycznej i antropocenu. Uwzgl\u0119dnienie translatoryki w spektrum dyscyplin humanistyki \u015brodowiskowej, cho\u0107 mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce, jawi si\u0119 w istocie jako logiczna konsekwencja rozwijaj\u0105cego si\u0119 od d\u0142u\u017cszego czasu zainteresowania ekologi\u0105 j\u0119zyka oraz jako jeszcze jedna ods\u0142ona kulturowego zwrotu w studiach t\u0142umaczeniowych, kt\u00f3ry zaowocowa\u0142 wcze\u015bniej badaniem wp\u0142ywu uwarunkowa\u0144 kolonialnych, genderowych i etnicznych na wybory dokonywane przez t\u0142umaczy. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wyk\u0142adni\u0105 \u201epolitycznego zaanga\u017cowania\u201d przek\u0142adu wed\u0142ug Marii Tymoczko (2000), spr\u00f3buj\u0119 zatem zanalizowa\u0107 istniej\u0105cy s\u0142ownik translacji i przeformu\u0142owa\u0107 go na potrzeby posthumanistyki. Pomocne b\u0119d\u0105 tutaj ekolingwistyczne poj\u0119cia j\u0119zykowego ekosystemu, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci j\u0119zykowej pojmowanej w analogii do bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, zagro\u017cenia j\u0119zyk\u00f3w degradacj\u0105 i wymieraniem czy zapo\u017cyczone z dyskurs\u00f3w antropocenu idee rezyliencji i cyrkulacji energii (Michael Cronin). Rewizja translacyjnego s\u0142ownika prowadzi\u0107 ma jednak do postawienia pyta\u0144 g\u0142\u0119bszych, dotycz\u0105cych przyczyn obecnego kryzysu oraz faktu uwik\u0142ania przek\u0142adu w logik\u0119 kapitalistycznej nadkonsumpcji z jednej strony, a zdolno\u015bci do przeciwstawienia si\u0119 jej z drugiej. Tak naszkicowana, krytyczna ekotranslatoryka pozwoli\u0107 mo\u017ce na wypracowanie konkretnych strategii t\u0142umaczeniowych, s\u0142u\u017c\u0105cych pog\u0142\u0119bianiu eko- i biocentrycznej \u015bwiadomo\u015bci czytelnika oraz promowaniu j\u0119zykowej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i ochrony j\u0119zyk\u00f3w mniejszo\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n prof. Slanislav \u0160t\u011bp\u00e1n\u00edk<\/p>\n\n\n\n \u201eK neekologi\u010dnosti manipulace. To Ecological Unfriendliness of Manipulation\u201d<\/p>\n\n\n\n P\u0159\u00edsp\u011bvek p\u0159edstavuje nutnost implementace ekolingvistick\u00fdch t\u00e9mat do v\u00fduky mate\u0159sk\u00e9ho jazyka. Na p\u0159\u00edkladu instagramov\u00fdch post\u016f \u010desk\u00e9, polsk\u00e9 a slovensk\u00e9 influencerky ukazuje, \u017ee manipulativn\u00ed techniky p\u0159esahuj\u00ed hranice st\u00e1t\u016f i jazyk\u016f a pro realizaci persvaze jsou toto\u017en\u00e9. Vych\u00e1z\u00edme-li z teze, \u017ee manipulace je projev neekologick\u00fd, tedy ohro\u017euj\u00edc\u00ed \u017eivot \u0161ir\u0161\u00edch ekosyst\u00e9m\u016f, reakce \u0161koly je nevyhnuteln\u00e1, a to zvl\u00e1\u0161t\u011b proto, \u017ee d\u011bti a mladistv\u00ed tvo\u0159\u00ed jednu ze zvl\u00e1\u0161t\u011b zraniteln\u00fdch skupin.<\/p>\n\n\n\n W artykule przedstawiono potrzeb\u0119 wprowadzenia temat\u00f3w ekolingwistycznych w nauczaniu j\u0119zyka ojczystego. Na przyk\u0142adzie wpis\u00f3w czeskich, polskich i s\u0142owackich influencer\u00f3w na Instagramie pokazuj\u0119, \u017ce techniki perswazji i manipulacji przekraczaj\u0105 granice pa\u0144stw i j\u0119zyk\u00f3w. Je\u015bli przyjmiemy tez\u0119, \u017ce manipulacja jest przejawem nieekologicznym, tj. zagra\u017caj\u0105cym \u017cyciu szerszych ekosystem\u00f3w, reakcja szko\u0142y jest nieunikniona, zw\u0142aszcza \u017ce dzieci i m\u0142odzie\u017c stanowi\u0105 jedn\u0105 z grup szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwych.<\/p>\n\n\n\n dr Maria Wac\u0142awek <\/p>\n\n\n\n \u201eEkologiczna reklama spo\u0142eczna \u2013 studium przypadku\u201d<\/p>\n\n\n\n Reklama spo\u0142eczna jako rodzaj komunikacji perswazyjnej nastawionej na wywo\u0142anie postaw i zachowa\u0144 spo\u0142ecznie po\u017c\u0105danych lub zaniechanie dzia\u0142a\u0144 ocenianych jako spo\u0142ecznie negatywne coraz cz\u0119\u015bciej dotyczy ochrony \u015brodowiska. Cz\u0142owiek jest istot\u0105 odpowiedzialn\u0105 za przyrod\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c istot\u0105 stanowi\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ekosystemu. W spo\u0142ecznych komunikatach reklamowych nierzadko ukazuje si\u0119 go jako oprawc\u0119, tego, kt\u00f3ry zamiast chroni\u0107 \u2013 niszczy. Wyst\u0105pienie koncentruje si\u0119 na analizie wybranego komunikatu reklamowego dotycz\u0105cego ochrony \u015brodowiska na przyk\u0142adzie akcji u\u015bwiadamiaj\u0105cej konieczno\u015b\u0107 nieza\u015bmiecania rzek Polski. Materia\u0142 mo\u017ce stanowi\u0107 podstaw\u0119 do wykorzystania zar\u00f3wno w szkole w ramach lekcji j\u0119zyka polskiego jako przedmiotu nauczania, jak i na lektoracie j\u0119zyka polskiego jako obcego\/drugiego, s\u0142u\u017cy kszta\u0142ceniu j\u0119zykowemu, kulturowemu w duchu ekodydaktyki, maj\u0105cej na celu budowanie postawy spo\u0142ecznie zaanga\u017cowanej.<\/p>\n\n\n\n dr Ewa P\u00f3\u0142torak, prof. Buata B. Malela <\/p>\n\n\n\n \u201eJe prot\u00e8ge l\u2019environnement et toi, tu prot\u00e8ges l\u2019environnement? \u2013 kilka uwag o kszta\u0142ceniu postaw proekologicznych na lekcjach drugiego (kolejnego) j\u0119zyka obcego\u201d<\/p>\n\n\n\n W obliczu coraz bardziej odczuwalnych skutk\u00f3w zmian klimatycznych i konieczno\u015bci wypracowania nie tylko w skali makro, ale i na poziomie pojedynczych dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka, skutecznych sposob\u00f3w zahamowania post\u0119puj\u0105cej degradacji \u015brodowiska nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnej szkole edukacja ekologiczna powinna stanowi\u0107 jeden z zasadniczych element\u00f3w kszta\u0142cenia. Przedmiotem wyst\u0105pienia b\u0119dzie refleksja nad sposobami w\u0142\u0105czenia element\u00f3w edukacji ekologicznej do zaj\u0119\u0107 j\u0119zyka obcego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci do procesu nauczania\/uczenia si\u0119 drugiego\/kolejnego j\u0119zyka obcego. Zaproponowane refleksje wpisywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 w najbardziej aktualne koncepcje glottodydaktyczne, promowane w ramach tzw. podej\u015bcia dzia\u0142aniowego. W centrum zainteresowania znajdzie si\u0119 przede wszystkim analiza metod i technik pracy, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych nauczyciel j\u0119zyka obcego mo\u017ce wspomaga\u0107 rozw\u00f3j postaw proekologicznych swoich uczni\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wyk\u0142ady \u201eKoniec antropocenu? Nadzieje posthumanizmu\u201d Streszczenie: Tez\u0105 wyst\u0105pienia jest przekonanie, \u017ce mamy dzi\u015b do czynienia z wielk\u0105 rewolucj\u0105 w postrzeganiu \u015bwiata, samych siebie oraz naszych wsp\u00f3lnot. Mo\u017ce nie \u017cegnamy antropocenu, ale \u2013 teoretycznie \u2013 musimy przygotowa\u0107 pole dla takiego \u015bwiatopogl\u0105du i sposob\u00f3w dzia\u0142ania, kt\u00f3re dekomponuj\u0105c tradycyjny antropocentryczny humanizm pozwol\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatem, chroni\u0105c nasz\u0105 z … Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a> <\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum UMK<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum U\u015a<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
![\"prof.](\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/4ZmEMbDfg8Fa9nEheOW5F4ADuQLB61Z7r6YC_gUq-RT7XDLMQfts7cnA4aiQJR5Q-HktTOBf1qDqoG6mKwNG2tiSutbT9tqnsG_oPBK3wDKTZL4pGVvkfuCfMdOIB9XlaPyKGOALg0rFlBeHfQ\")
![\"Obraz](\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/IC5d5qL6clR63boisAtybJI7WdJ7pG44OHP5MdBJpCBQfqhHTlO3SbFGiwHi5Bb1wNvoaxd0pCS3s-QMV5c0s3BOrkQ_V9_CSubuYgRploDoJjIsNVablL_CEOVuXZxYybBdO4iJEb8lrtw_cQ\")